एषा जालपुटं भवतः उपयोक्तृअनुभवं सुधारयितुम् कुकीजस्य उपयोगं करोति । एतस्य जालपुटस्य उपयोगं निरन्तरं कृत्वा भवान् अस्माकं कुकीनीतिं सहमतः अस्ति ।
यदि भवतां समीपे ACS सदस्यतासङ्ख्या अस्ति तर्हि कृपया अत्र प्रविष्टं कुर्वन्तु येन वयं एतत् खातं भवतः सदस्यतायाः सह सम्बद्धं कर्तुं शक्नुमः। (वैकल्पिक)
एसीएस भवतः गोपनीयतायाः मूल्यं ददाति। स्वसूचनाः प्रस्तूय भवान् C&EN -नगरं गत्वा अस्माकं साप्ताहिकवार्तानां सदस्यतां ग्रहीतुं शक्नोति। भवता प्रदत्तां सूचनां वयं भवतः पठन-अनुभवस्य उन्नयनार्थं उपयुञ्ज्महे, भवतः दत्तांशं तृतीयपक्ष-सदस्येभ्यः कदापि न विक्रयामः ।
२००५ तमे वर्षे उपभोक्तृवस्तूनाम् विशालकायः कोल्गेट्-पाल्मोलिव् इति संस्था उत्तर-अमेरिका-देशस्य धूपपात्र-प्रक्षालक-व्यापारं त्यक्त्वा फैब्, डायनामो इत्यादीनां उत्पादानाम् विक्रयणं फीनिक्स-ब्राण्ड्स्-इत्यस्मै कृतवान् वर्षत्रयानन्तरं अन्यः उपभोक्तृवस्तूनाम् दिग्गजः यूनिलीवरः आल् एण्ड् विस्क् सहितं अमेरिकन-डिटर्जन्ट्-उत्पादपङ्क्तिं सन प्रोडक्ट्स् इत्यस्मै विक्रीतवान् ।
अस्य व्यवसायस्य विक्रयणं लघुनिजीकम्पनीद्वयाय अमेरिकीधौतपात्रे पी एण्ड जी इत्यस्य उच्चस्तरीयं विपण्यं प्रायः अप्रत्याशितम् अभवत् । रोचकं तत् अस्ति यत् प्रोक्टर् एण्ड् गैम्बल् इत्यनेन विजयः न घोषितः ।
ननु २०१४ तमे वर्षे तदानीन्तनः प्रोक्टर् एण्ड् गैम्बल् (P&G) इत्यस्य मुख्यकार्यकारी एलन जी. सः अवदत् यत् एतेन डिटर्जन्ट-विपण्यस्य मध्यम-विपण्यं पराजितम्, येन पी एण्ड जी-उत्पादाः मुख्यतया उच्चस्तरीय-विपण्ये केन्द्रीकृताः, तथैव निम्न-स्तरीय-उत्पादाः त्रयाणां प्रतियोगिनां सह प्रदत्ताः प्रोक्टर् एण्ड् गैम्बल् इति टाइड् एण्ड् गेन् इत्यादीनां प्रसिद्धानां ब्राण्ड्-विपणिकः अस्ति । अमेरिकी-धौतपात्र-प्रक्षालक-व्यापारस्य प्रायः ६०% भागः अस्य भागः अस्ति, परन्तु एषः स्थगितः व्यापारः अस्ति, कम्पनीयाः उत्पादानाम् प्रतियोगिनां च मध्ये महत् मूल्य-अन्तरं वर्तते
एकवर्षेण अनन्तरं तस्य एकः प्रतियोगी जर्मन-कम्पनी हेन्केल्-इत्यनेन विषयाः कम्पिताः । कम्पनी स्वस्य उच्चगुणवत्तायुक्तं यूरोपीय-डिटर्जन्ट्-पर्सिल्-इत्येतत् अमेरिका-देशे प्रदर्शितवती, प्रथमं वाल-मार्ट-माध्यमेन अनन्यतया विक्रीतवती, ततः टार्गेट्-इत्यादिषु विक्रेतृषु प्रक्षेपणं कृतवती २०१६ तमे वर्षे हेन्केल् इत्यनेन सन प्रोडक्ट्स् इत्यस्य अधिग्रहणं कृत्वा विषयाः अधिकं भ्रमिताः ।
पर्सिल् इत्यस्य प्रक्षेपणेन धूपपात्रस्य डिटर्जन्ट्-व्यापारः पुनः सजीवः अभवत्, परन्तु लाफ्ले इत्यनेन अपेक्षितापेक्षया द्रुततरः भवितुम् अर्हति । विगतमेमासे यदा “उपभोक्तृ-रिपोर्ट्”-पत्रिकायाः हेन्केल्-इत्यस्य नूतन-उत्पादानाम् एकस्य, Persil ProClean Power-Liquid 2in1 इति सर्वोत्तम-प्रदर्शनस्य अमेरिकन-डिटर्जन्टस्य नामकरणं कृतम्, तदा सः अन्ये च P&G-कार्यकारीभिः सह अवश्यमेव स्तब्धाः भवेयुः राज्याभिषेकसमारोहेन वर्षेषु प्रथमवारं टाइड् द्वितीयस्थानं प्राप्तवान् ।
Procter & Gamble (Chastened), Procter & Gamble (P&G) इत्यनेन 2016 तमे वर्षे प्रथमं बृहत्-नाम-उत्पादं Tide Ultra Stain Release इति पुनः सूत्रितम्।कम्पनी इत्यनेन उक्तं यत् तया सरफैक्टेण्ट् योजयित्वा किञ्चित् जलं निष्कासितम्, यस्य परिणामेण सघनतरं अधिकं सान्द्रं च सूत्रं प्राप्तम् यत् दाग-निष्कासनं सुदृढं कर्तुं शक्नोति। पत्रिकायाः कथनमस्ति यत् तदनन्तरं उपभोक्तृ-रिपोर्ट्स्-विश्लेषणे एतत् उत्पादं सूचीयां शीर्षस्थाने आसीत्, यद्यपि सांख्यिकीयदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं नास्ति ।
कन्ज्यूमर रिपोर्ट्स् इत्यनेन अद्यैव टाइड प्लस् अल्ट्रा स्टेन् रिलीज एजेण्ट् तथा पर्सिल् प्रोक्लीन् पावर-लिक्विड् २-इन्-१ इति संयुक्तराज्ये सर्वोत्तमौ धूपघट्टौ डिटर्जन्ट् इति सूचीकृतम् C&EN एतस्य अवस्थायाः कारणभूतानाम् अवयवानां, तथैव तेषां उपयोगानाम्, निर्मातृणां च जाँचं करिष्यति ।
कन्ज्यूमर रिपोर्ट्स् इत्यनेन अद्यैव टाइड प्लस् अल्ट्रा स्टेन् रिलीज एजेण्ट् तथा पर्सिल् प्रोक्लीन् पावर-लिक्विड् २-इन्-१ इति संयुक्तराज्ये सर्वोत्तमौ धूपघट्टौ डिटर्जन्ट् इति सूचीकृतम् C&EN एतस्य अवस्थायाः कारणभूतानाम् अवयवानां, तथैव तेषां उपयोगानाम्, निर्मातृणां च जाँचं करिष्यति ।
उच्चस्तरीयं धूपपात्रं क्रीणन्तः अमेरिकनग्राहकानाम् कृते हेन्केल् पी एण्ड जी इत्यस्य गम्भीरतापूर्वकं आव्हानं करिष्यति वा इति वक्तुं अतीव प्राक् अस्ति। परन्तु यदि पी एण्ड जी इत्यस्य सूत्रीकरणरसायनशास्त्रज्ञाः प्रतिस्पर्धायाः अभावात् आत्मतुष्टतां अनुभवन्ति तर्हि ते निश्चितरूपेण समाप्ताः भविष्यन्ति।
सरफैक्टेण्ट् सप्लायर पायलट् केमिकल् इत्यस्य अनुप्रयोगः तकनीकीसेवाप्रबन्धकः शोएब आरिफः व्याख्यातवान् यत् अमेरिकादेशे टाइड्, पर्सिल् च व्यवसायाय उच्चगुणवत्तायुक्ताः उत्पादाः सन्ति, येषां विभक्तिः चतुर्णां कार्यप्रदर्शनस्तरयोः कर्तुं शक्यते। वर्षेषु आरिफः अन्ये च पायलट् वैज्ञानिकाः अनेकेषां गृहसामग्रीकम्पनीनां नूतनानां डिटर्जन्ट्-इत्यादीनां सफाई-उत्पादानाम् निर्माणे साहाय्यं कृतवन्तः ।
निम्नस्तरीयविपण्ये एतत् सुपर किफायती डिटर्जन्ट् अस्ति । आरिफस्य मते अस्मिन् केवलं सस्तां पृष्ठसक्रियकं, यथा रेखीय-आल्काइल-बेन्जीन् सल्फोनेट् (LABS) तथा च स्वादाः, वर्णाः च भवितुं शक्नुवन्ति । उत्पादस्य अग्रिमचरणं पृष्ठसक्रियसहायकं वा निर्मातारं वा योजयितुं शक्नोति, यथा सोडियमसाइट्रेट्, टैकिफायर, द्वितीयं पृष्ठसक्रियकं च ।
LABS इति आयनिक-पृष्ठसक्रियकम् अस्ति, यत् वस्त्रेभ्यः कणान् निष्कासयितुं उत्तमम् अस्ति, कपासवस्त्रे च उत्तमं कार्यं करोति । द्वितीयं सामान्यं पृष्ठसक्रियकं इथेनॉल इथोक्सिलेट् इति अ-आयनिकपृष्ठसक्रियकं भवति, यत् LABS इत्यस्मात् अधिकं प्रभावी भवति, विशेषतः कृत्रिमतन्तुभ्यः स्नेहं, गन्दगीं च दूरीकर्तुं
तृतीयस्तरस्य सूत्रकाराः किञ्चित् न्यूनमूल्येन प्रकाशिकप्रकाशकान् योजयितुं शक्नुवन्ति । एते प्रकाशिकप्रकाशकाः पराबैंगनीप्रकाशं शोषयित्वा नीलक्षेत्रे मुक्ताः भवन्ति येन वस्त्राणि उज्ज्वलतराणि दृश्यन्ते । एतादृशेषु सूत्रेषु प्रायः उत्तमाः पृष्ठसक्रियकाः, किलेटिङ्ग् एजेण्ट्, अन्ये निर्मातारः, पुनर्निक्षेपविरोधी बहुलकाः च दृश्यन्ते, ये प्रक्षालनजलस्य मलं पुनः पटस्य उपरि निक्षेपं न कर्तुं फसितुं शक्नुवन्ति
महत्तमेषु डिटर्जन्टेषु उच्चपृष्ठसक्रियद्रव्यभारः अन्येषां च विविधपृष्ठसक्रियद्रव्याणां लक्षणं भवति, यथा अल्कोहलसल्फेट्, अल्कोहल् इथोक्सीसल्फेट्, अमाइन-आक्साइड्, फैटी-अम्लसाबुनानि, कैटशियमाः च विदेशीयाः मृदाग्रहणबहुलकाः (केचन प्रोक्टर् एण्ड् गैम्बल्, हेन्केल् इत्यादीनां कम्पनीनां कृते अनुरूपाः) एन्जाइम्स् च अस्मिन् वर्गे भवन्ति ।
परन्तु आरिफः चेतयति यत् सामग्रीसञ्चयः स्वकीयानि आव्हानानि आनयति। किञ्चित्पर्यन्तं प्रक्षालकस्य निर्माणं विज्ञानम् अस्ति, रसायनशास्त्रज्ञाः पृष्ठसक्रियद्रव्याणां पृष्ठीयक्रियाशीलता इत्यादीनां रासायनिकघटकानाम् गुणवत्तां जानन्ति
सः व्याख्यातवान् यत् – “किन्तु एकदा सूत्रं विकसितं जातं चेत् एतानि सर्वाणि परस्परं प्रभावं करिष्यन्ति, अन्तिमसूत्रं किं करिष्यति इति भवन्तः सम्यक् पूर्वानुमानं कर्तुं न शक्नुवन्ति” इति । “अद्यापि भवद्भिः परीक्षणं कर्तव्यं यत् एतत् वास्तविकजीवने कार्यं करोति इति निश्चयं कर्तुं शक्यते।”
यथा, सरफैक्टेण्ट्, बिल्डर् च एन्जाइम-क्रियाकलापं निवारयितुं शक्नुवन्ति इति आरिफ् अवदत् । डिटर्जन्ट्-सूत्रकाराः एतस्याः समस्यायाः समाधानार्थं एन्जाइम-स्थिरीकरणकर्तृणां (यथा सोडियम-बोरेट्, कैल्शियम-फॉर्मेट्-इत्यादीनां) उपयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति ।
बट्टेल् इत्यस्य विश्व-डिटर्जन्ट्-परियोजनायाः प्रमुखः शोधवैज्ञानिकः फ्रांको पाला इत्यनेन सूचितं यत् प्रीमियम-डिटर्जन्ट्-ब्राण्ड्-मध्ये दृश्यमानं उच्च-पृष्ठसक्रिय-सामग्री अपि समस्यां जनयितुं शक्नोति “एतावन्तः पृष्ठसक्रियद्रव्याणि एतावता अधिकसान्द्रतायां योजयितुं न सुकरम्” इति पाला व्याख्यातवान् । विलयनशीलता समस्या भवति, पृष्ठसक्रियद्रव्याणां मध्ये दुष्टपरस्परक्रिया अपि समस्या भवति ।
पाला इत्यस्य नेतृत्वे बहुग्राहक-बट्टेल्-कार्यक्रमः १९९० तमे दशके आरम्भे प्रमुखवैश्विकसफाई-उत्पाद-ब्राण्ड्-संरचनायाः विश्लेषणं कृत्वा आरब्धः । बट्टेल् ब्राण्ड्-स्वामिनः कच्चामाल-आपूर्तिकर्तारः च घटकसूचिकातः परं गन्तुं सहायतार्थं वैज्ञानिकयन्त्राणां श्रृङ्खलां उपयुज्यते, उदाहरणार्थं, पृष्ठसक्रियद्रव्याणां इथोक्सिलेशनस्य डिग्रीम् अथवा पृष्ठसक्रियस्य मेरुदण्डः रेखीयः अथवा शाखायुक्तः अस्ति वा इति अवगन्तुम्
पारा इत्यनेन उक्तं यत् अद्यत्वे बहुलकाः डिटर्जन्ट्-सामग्रीषु नवीनतायाः महत्त्वपूर्णः स्रोतः सन्ति । यथा, टाइड् तथा पर्सिल् इत्येतयोः उत्पादयोः मध्ये पॉलीइथिलीनइमाइन् इथोक्सिलेट् भवति, यत् BASF इत्यनेन प्रोक्टर् एण्ड् गैम्बल् इत्यस्य कृते विकसितं गन्दगीशोषकं बहुलकं भवति, परन्तु अधुना डिटर्जन्ट् निर्मातृभ्यः अधिकतया उपलभ्यते
पाला इत्यनेन दर्शितं यत् केषुचित् उच्चगुणवत्तायुक्तेषु डिटर्जन्टेषु टेरेफ्थालिक-अम्ल-सहबहुलकाः अपि दृश्यन्ते, ये प्रक्षालनप्रक्रियायां वस्त्रं आच्छादयिष्यन्ति, येन अनन्तरं प्रक्षालनप्रक्रियायां दागं, मलिनतां च दूरीकर्तुं सुलभं भविष्यति बट्टेल् बहुलकानाम् पृथक्करणाय जेल् पारगमनक्रोमैटोग्राफी इत्यादीनां साधनानां उपयोगं करोति ततः तेषां संरचनानिर्धारणाय अवरक्तवर्णक्रमदर्शनस्य उपयोगं करोति ।
बट्टेल् कार्यक्रमः एन्जाइम्स् इत्यस्य विषये अपि निकटतया ध्यानं ददाति, ये जैवप्रौद्योगिकी उत्पादाः सन्ति येषु निर्मातारः प्रतिवर्षं निरन्तरं सुधारं कुर्वन्ति । एन्जाइमस्य क्रियाशीलतायाः आकलनाय पालस्य दलेन एन्जाइमस्य क्रोमोफोरयुक्तस्य उपधातुस्य सम्मुखीभवनं कृतम् । यदा एन्जाइमः उपधातुस्य अवनतिं करोति तदा क्रोमोफोरः मुक्तः भवति, अवशोषणेन वा प्रतिदीप्तिवर्णक्रमेण वा माप्यते ।
प्रोटीन्-आक्रमणं कुर्वन्तः प्रोटीजः १९६० तमे दशके डिटर्जन्ट्-मध्ये प्रथमाः एन्जाइमाः योजिताः आसन् । पश्चात् शस्त्रागारे योजितानां एन्जाइमानां मध्ये स्टार्चस्य विघटनं कुर्वन् एमिलेज्, ग्वारगुञ्जस्य कृते घनीकरणकारकाणां अवनतिं कुर्वन् मन्नानेज् च अन्तर्भवति स्म । यदा ग्वारयुक्तानि आहारपदार्थानि (आइसक्रीम-बारबेक्यू-चटनी इत्यादीनि) वस्त्रेषु प्रक्षिप्ताः भवन्ति तदा प्रक्षालनानन्तरं अपि वस्त्रेषु चर्वणगुञ्जा तिष्ठति पटस्य अन्तः निहितं भवति, कणिकामलस्य कृते गोंदवत् उपयुज्यते, येन दुष्कराणि निर्मायन्ते ।
Persil ProClean Power-Liquid 2in1 तथा Tide Ultra Stain Release इत्येतयोः द्वयोः अपि प्रोटीजः, एमिलेज्, मन्नानेज् च भवति ।
पर्सिल् इत्यस्मिन् तन्तुसङ्गतं मलिनतां दूरीकर्तुं लाइपेज् (यत् मेदः विघटयितुं शक्नोति) सेल्युलेज् (यत् कपासतन्तुषु कतिपयानां ग्लाइकोसाइडिकबन्धनानां जलविघटनेन परोक्षरूपेण स्वच्छं कर्तुं शक्यते) च भवति सेल्युलेज् कपासं मृदुं कर्तुं तस्य वर्णप्रकाशं च वर्धयितुं शक्नोति । तस्मिन् एव काले पेटन्ट-दस्तावेजानां अनुसारं ज्वार-भाटा-प्रक्षालकस्य विशिष्टं वैशिष्ट्यं ग्लूकेनेज् अस्ति, यत् एमिलेज्-अवघटनं कर्तुं न शक्नोति इति बहुपर्णानां विघटनं कर्तुं शक्नोति
नोवोजाइम्स्, ड्यूपॉन्ट् च चिरकालात् एन्जाइमस्य प्रमुखाः उत्पादकाः सन्ति, परन्तु BASF इत्यनेन अद्यैव प्रोटीजरूपेण व्यापारे प्रवेशः कृतः । गतपतने जर्मनीदेशे आयोजिते सफाईउत्पादसम्मेलने BASF इत्यनेन स्वस्य नूतनस्य प्रोटीजस्य पॉलीइथिलीनइमाइन् इथोक्सिलेट् इत्यस्य च संयोजनस्य प्रचारः कृतः यत्, एतत् मिश्रणं तेषां ग्राहकानाम् कृते वर्धितं प्रदर्शनं प्रदाति ये न्यूनतापमानेन प्रक्षालनार्थं डिटर्जन्टं निर्मातुम् इच्छन्ति।
वस्तुतः आरिफ इत्यादयः विपण्यपर्यवेक्षकाः वदन्ति यत् डिटर्जन्ट्-निर्मातृभ्यः प्राकृतिकस्रोतेभ्यः न्यून-ऊर्जा-उपभोगस्य अथवा पर्यावरण-संरक्षणस्य आवश्यकतां जनयति इति सामग्रीं निर्मातुं अनुमतिः करणीयः इति उद्योगस्य अग्रिमः सीमा अस्ति गतवर्षस्य मेमासे पी एण्ड जी इत्यनेन स्वस्य प्रतिष्ठितस्य ब्राण्ड् इत्यस्य संस्करणं टाइड् पर्क्लिन् इति प्रक्षेपणं कृतम्, यस्मिन् ६५% सामग्रीः वनस्पतिभ्यः आगच्छति । ततः अक्टोबर्-मासे यूनिलिवर-संस्थायाः अमेरिकी-डिटर्जन्ट्-विपण्ये पुनः प्रवेशार्थं वनस्पति-प्रक्षालकानाम् अन्येषां च सफाई-उत्पादानाम् निर्मातृणां सेवेन्थ्-जनरेशन-संस्थायाः अधिग्रहणं कृतम्
यद्यपि उत्तमसामग्रीणां पुरस्कारविजेतानां डिटर्जन्ट्-रूपेण परिवर्तनं सर्वदा एकं आव्हानं भवति तथापि “अद्यत्वे प्रवृत्तिः अधिका स्वाभाविकी अस्ति” इति आरिफः अवदत् । “ग्राहकाः पृच्छन्ति यत्, 'वयं कथं प्राकृतिक-उत्पन्नं उत्पादं निर्मामः ये मनुष्याणां पर्यावरणस्य च कृते न्यूनविषाक्ताः सन्ति, परन्तु तदपि उत्तमं प्रदर्शनं कुर्वन्ति?'
डाक समय: अक्टूबर-30-2020